|
ÖSTROJEN VE PROGESTERON NEDİR?
ÖSTROJEN VE PROGESTERON NEDİR?
Östrojen:
Yumurtalıktaki granulosa hücrelerinden salgılanır.
Östrojen hormonu kızlarda boyun uzamasına, kadın tipinin oluşmasına ve
memenin büyümesine katkıda bulunur. Sesin ince olması, dudakların
büyümesi ve kadın tipi kalça oluşmasını östrojen sağlar. Kızlarda
koltuk altı ve genital organ civarındaki kıllanma yumurtalıktan
salgılanan erkek tipi hormonlar (androjenler) sayesinde olur. Östrojen
hormonu kadınları kalp hastalığından korur ve kan kolesterolünü
azaltır.
Overden en fazla salgılanan östrojen E2 denen östradioldür.
Östrojen rahimin (tıp dilindeki adı uterus) büyümesini sağladığı gibi vajenin kaygan olmasına katkıda bulunur.
Adetin 2. ve 3. gününde estrodiol seviyesi 80 pg/ml
den az ise östrojen yetersizliği vardır. Eğer E2 50 pg/ml’den az ise
kesin östrojen eksikliği vardır.
Progesteron:
Yumurtalıktaki corpus luteumdan salgılanır. İki adet
(mens) kanamasının ortasında (ortalama 14. günden) sonra salgılanmaya
başlar yani adet döneminin ikinci dönemi denen luteal fazda salgılanır.
Rahim içi zarın (endometrium) kabarmasını ve salgılayıcı bir hal
almasını, döllenmiş yumurtanın rahimde kalması ve gebeliğin devamı için
gereklidir. Progesteron vücut ısısının artışını da yapar. Progesteron
adet döneminin olmasını sağlar. Östrojenin etkilerini dengeler.
Progesteron vücutta sıvı birikmesi ve şişkinliklerin
önemli bir nedenidir. Bunun nedeni düz kaslarda gevşeme yapması ve
bağırsaklarda bu nedenle gaz oluşmasıdır. Şişkinlik ve gaz şikayeti
olan kadınlar şunları yapmalıdır:
Tuzlu gıdalar yememeli
Yağlı yiyeceklerden ve lifli gıdalardan uzak durmalı
Sık ve az yemeli
Kahvaltı mutlaka yapılmalı
Kafein ve alkol alınmamalı
Egzersiz yapılmalı
Kilo fazla ise verilmeli
Diüretik almamalı
Hormon tetkikleri ve üre bakılmalı
YUMURTALIK
Erişkin bir kadında yumurtalıklar sağda ve solda
olmak üzere 2 tanedir ve her biri ortalama 7 gram civarındadır.
Yumurtalıklar oval şekilli olup boyutları 2-5x1,5-3x0.6-1.5 cm
civarındadır.
Yumurtalıktan salgılanan başlıca hormonlar östrojen,
progesteron ve androjen denen hormonlardır ve hepsi de kolesterolden
yapılır. Bu hormonların yumurtalıktan salgılanabilmesi için hipofizden
FSH ve LH hormonlarının yeterli ve düzenli olarak salgılanması gerekir.
Adetlerin Başlaması (Menstruasyon)
Her sağlıklı erişkin kız veya kadın, bazen
değişmekle beraber 28 günde bir adet görür (bazen 25 günde bir veya 32
günde bir de olur). Her iki adet kanaması arasındaki döneme
memstruasyon dönemi denir. Adet kanaması da ortalama 4 gündür ve bazen
6 gün bazen 2 gün olabilir. Bu dönemin ilk 14 günlük dönemine
folliküler dönem, ikinci 14 günlük döneme luteal dönem veya faz denir.
Her adet döneminin sonunda kanda östrojen ve
progesteron hormonu hızla düşer ve arkasından FSH artmaya başlar. FSH
etkisiyle bu dönemde (ilk folliküler faz) yumurtalık içinde follikül
denen halka şeklinde yapılar oluşur. Bunların içinde yumurta vardır.
Arkasından LH hormonunun etkisiyle östrojen salgılanmaya başlar ve
yumurtlamanın oluştuğu 14. günden önce kanda östrojen hızla yükselir ve
yumurtlamadan sonra düşer. Yumurtlamadan 16 saat önce kanda LH hızla
artar. Follikül yırtılır ve içindeki yumurta dışarı çıkar. Budan sonra
progesteron hormonu salgılanmaya başlar. Progesteron hormonunun
etkisiyle yani yumurtlama olduktan sonra vücut ısısı 0.3-0.5 C artar.
Bu artış adet kanaması oluncaya kadar devam eder. Kanama olunca normale
gelir.
Rahim içini saran veya döşeyen endometrium isimli
zarda bu dönemde önemli değişiklikler oluşur. Bu zar spiral arterler
(temiz kan damarı) le beslenir. Eğer yumurtalık salgılandıktan sonra
gebelik olmaz ise bu damarların kasılmasıyla endometrium zarı dökülür
ve kanama oluşur ve adet meydana gelir.
HİÇ ADET OLAMAMA
Bir kızın ergenliğe girmemesi ve adet görmemesi
cinsel organ yetmezliğinden olur. Bu kızlarda adetler başlamaz. 16
yaşına kadar adetlerin başlamaması bir hastalık işaretidir. Bunun
nedeni hipofiz ve hipotalamus hastalıkları olabildiği gibi yumurtalık
hastalıkları da olabilir.
Hipofizdeki bazı tümörler, prolaktin hormon
fazlalığı, beyin travması, hipofiz yetmezliği ve tümörleri nedeniyle
FSH ve LH hormonlarının salgılanamaması nedeniyle yumurtalık faaliyete
geçemez ve adetler başlamaz.
Eğer yumurtalıkta nedeni bilinmeyen yetmezlik varsa adetler yine olmaz.
Tiroid bezinin az veya çok çalışması ve şeker hastalığı da adet bozukluğu yapabilir.
Kadınlarda tek bir adetteki gecikme önemli olmamakla beraber devam eden düzensizlikler önemlidir.
Tıpta primer amenore denilen hastalık normal büyüme
ve gelişme olması ve seks karakterlerinin olmasına rağmen 16 yaşına
kadar hiç adet olmamasıdır.
Hiç adet olamamanın nedeni genellikle genetik veya
anatomik bozukluklar olsa da bazı hormon bozuklukları da buna neden
olabilir.
En sık nedenler şunlardır:
·Kromozom anormallikleri: %50 sini oluşturur.
·Hipotalamusa ait bozukluklar: %20’ni yapar
·Uterus (rahim), serviks (rahim ağzı), ve/veya vajinanın yokluğu: %15’ni oluşturur.
·Vajinada bölme olması ve delik olmayan kızlık zarı: %5,
·Hipofiz hastalıkları: %5
ÖSTROJEN VE MENOPOZ
Menopoz her kadının yaşamında ortaya çıkan ve
adetlerin kesildiği dönemdir. Menopoz bir hastalık değil normal bir
durumdur. Menopoz genellikle 50-51 yaşlarında meydana gelir. Menopoz
öncesi ve sonrası dönemlerde kadınlarda hormonal, psiklolojik
değişiklikler meydana gelir. Ortalama olarak her kadın 30 yıl menopozla
birlikte yaşar.
Menopozla birlikte kadınlarda östrojen ve progesteron hormonları azalır. Yumurtalık küçülür. Kanda FSH ve LH hormonları artar.
Östrojen azalmasına bağlı olarak hızlı vücut ısısı
değişiklikleri, sıcak basmaları, ciltte incelme, cinsel organ ve memede
küçülme eğilimi oluşur. Östrojen azaldığı için kalp hastalıkları
sıklığında artma ve kemik erimesi riski ortaya çıkar.
Sıcak basmaları östrojen azalmasından dolayı oluşur
ve şiddeti kadından kadına değişir ve 2.5 yıl sonra çoğunlukla
kaybolur. Sıcak basmaları genellikle yüzde, boyunda ve göğüste ısı
artması şeklinde hissedilir ve sıklıkla da gece olur ve uykuyu bozar.
Uyku bozukluğu yüzünden de bu kadınlarda yorgunluk, huzursuzluk,
konsantrasyon bozukluğu ve psikolojik değişkenlikler olabilir. Sıcak
basmaları bazı kadınlarda menopoza girmeden yıllarca önce de
başlayabilir. Sıcak basmasının nedeni kan damarlarının genişlemesi ve
kanın cilt boyunca damarlara dolmasından ileri gelir. Kişinin yüzü
kırmızılaşır ve birden bir sıcaklık hissi olur. Bu his 1-5 dakika
sürer. Arkasından çok soğuk ve hatta ıslak bir his duyulur. Terler
kuruyunca normale dönülür.
| |
|
|
|
|
|
